O projekcie

Nyshporka pomaga szukać przodków w dokumentach archiwalnych — księgach metrykalnych, spisach spowiadających się, rewizjach z XVIII–XIX wieku. Ale nie działa jak zwykły program.

Pracę wykonuje asystent, decydujesz Ty

Zapewne znasz asystentów AI, takich jak Claude czy ChatGPT. Zwykle rozmawia się z nimi na czacie. Ale asystentowi można pozwolić pracować także na Twoim komputerze: otwierać foldery, uruchamiać programy, zapisywać wyniki — i za każdym razem pytać o Twoją zgodę. Takiego asystenta nazywa się agentem.

Nyshporka powstała właśnie dla niego. Piszesz zwykłymi słowami: „oto folder ze skanami ksiąg metrykalnych z Czeczelnika — znajdź wszystkich Kowalskich”. Asystent czyta rękopiśmienne karty, szuka nazwiska i przynosi znalezione wiersze — wprost na skanie, z numerem karty.

Czy to Twój ród — decydujesz Ty. Tak samo Ty decydujesz, co zamówić w archiwum i czy dzielić się odczytanym tekstem z innymi. Asystent pokazuje, a nie wyciąga wniosków za Ciebie.

Co Nyshporka daje asystentowi

Sam asystent AI nie zna archiwów i nie odczyta starego rękopisu. Nyshporka daje mu:

• Wiedzę, co gdzie leży — informatory archiwów, inwentarze zespołów, wykaz wsi i parafii. Żeby na pytanie „co jest o mojej wsi” była odpowiedź, a nie domysł.
• Umiejętność czytania rękopisów — trzy własne modele, wytrenowane właśnie na archiwach ukraińskich, mołdawskich i polskich: Pysar i Diak czytają cyrylicę, Skryba — alfabet łaciński.
• Pamięć — co już przejrzano i co znaleziono, żeby następnym razem nie kartkować tych samych kart.
• Zasady uczciwej pracy — „nie znaleziono” zawsze z wyjaśnieniem, ile kart przejrzano. Bo „nic nie ma” bez tego często znaczy „po prostu nigdzie nie szukano”.

Dlaczego to inne podejście

Zwykły program potrafi dokładnie to, co w nim zaprogramowano: ile przycisków — tyle możliwości. Nyshporka natomiast daje asystentowi osobne umiejętności — znaleźć jednostkę, odczytać kartę, znaleźć nazwisko, zapisać znalezisko — a on składa z nich to, czego potrzeba właśnie do Twojego pytania.

Można więc poprosić „zrób tabelę wszystkich ślubów w tej wsi z lat 20. XIX wieku” czy „sprawdź, w jakich jeszcze jednostkach tego zespołu wspomniano naszą wieś” — choć nikt nie zrobił do tego osobnego przycisku. A im mądrzejsi stają się asystenci, tym więcej potrafi Nyshporka — nawet bez aktualizacji.

Czego do tego potrzeba

• Komputer z systemem Windows, macOS lub Linux.
• Sama Nyshporka — bezpłatnie, z otwartym kodem.
• Asystent AI, który potrafi pracować na komputerze: Claude Desktop (wymaga subskrypcji Claude Pro lub Max) albo Codex (działa z subskrypcją ChatGPT). Krok po kroku, bez żadnych poleceń — „Instalacja i podłączenie asystenta”.

Skany nigdzie nie trafiają. Wszystko działa na Twoim komputerze. Bez asystenta Nyshporka też ma zwykłe okno w przeglądarce — by przejrzeć informatory, odczytane teksty i znaleziska. Ale drogę od „gdzie szukać” do „oto Twój przodek” ma pokonywać razem z asystentem.

Nyshporka Online

Ta strona to internetowa część Nyshporki: aplikacja, dokumentacja i wspólne serwisy. Pierwszy z nich to Supriaha.

Supriaha

Supriaha — tak nazywano łączenie wołów przez chłopów, by zaorać to, czemu pojedynczo nie daliby rady. Tutaj łączy się odczytane teksty: jedną księgę archiwalną maszyna czyta raz, a korzystają z niej wszyscy.

To magazyn odczytanych tekstów, a nie wymiana plików. Skany nigdy tu nie trafiają — przesyłany jest tylko tekst odczytany przez maszynę, wraz z numerami kart.

Tekst odczytała maszyna i zawiera on błędy. To brudnopis do wyszukiwania, a nie publikacja: po znalezieniu nazwiska obejrzyj samą kartę w źródle. Właśnie dlatego strony poszczególnych kart nie są tu dostępne — 650 tysięcy stron tekstu maszynowego zaszkodziłoby i nam, i tym, którzy szukają.

Teksty publikowane są na licencji wskazanej przez osobę, która je dodała — domyślnie CC0-1.0 (bez ograniczeń). Warunki źródła skanów to osobne pole na karcie księgi i dotyczą one obrazów, a nie tekstu.

Wkład widać w katalogu od razu po automatycznej kontroli, z oznaczeniem „niesprawdzone”. Tak zrobiono celowo: osoba, która przekazała odczytany tekst, musi zobaczyć swój wkład dziś, a nie za tydzień. Sprawdzanie przez człowieka odbywa się w osobnej kolejce.

Jeśli jakiś tekst narusza Twoje prawa lub warunki udostępnienia skanów, napisz na [email protected], podając sygnaturę jednostki i adres strony. Zdejmiemy publikację do czasu wyjaśnienia.

„Nyshporka” i „Supriaha”, logo i maskotka to oznaczenia projektu. Można swobodnie o nich opowiadać, linkować do nich i pisać „znalezione z Nyshporką”. Nazywanie tak własnej aplikacji, strony czy usługi, prowadzenie grupy lub kanału w imieniu projektu, rejestrowanie tych nazw jako znaków towarowych lub domen — tylko za zgodą autora. Zasady używania nazwy.

Nyshporka to projekt jednego badacza, z otwartym kodem na licencji AGPL-3.0. Kod · aplikacja · poczta.