Yaropovychi: historia wsi zebrana ze 111 824 stron

Jak szukała Nyshporka

1. Odczytać cały zespół

   Wzmiankę o wsi mogła zawierać każda strona, więc Nyshporka odczytała wszystkie 146 kijowskich ksiąg grodzkich z lat 1750–1796 — 111 824 strony polskiej kursywy.

2. Znaleźć każdą wzmiankę

   Nazwę wsi maszyna czyta, jak jej się podoba: „zaropowii”, „Jasopowiecka”. Wyszukiwanie z poprawką na błędy znalazło 676 wzmianek o wsi i 2 432 wzmianki o rodzie jej właścicieli.

3. Odsiać zbędne

   Podobne nazwy — Karpivtsi, Harapivka, Jarowiec — sprawdzono i odrzucono: 2 054 fałszywe trafienia. Żadne dopasowanie nie trafia do raportu bez sprawdzenia kontekstu.

4. Złożyć w jedną historię

   Wszystko, co znaleziono, uporządkowano według tematów i na osi czasu z lat 1747–1796 — z fragmentami rękopisu, transkrypcjami i tłumaczeniami.

Właściciele na przestrzeni pół wieku

1. 1750–1777

   Kajetan Roszczyszewski — łowczy, później ksiądz i dziekan kijowski. Wieś należy do klucza chodorkowskiego; w 1758 roku woźny zastaje go w Yaropovychach osobiście.

2. 1777

   Klucz sprzedano księciu Adamowi Ponińskiemu. Dalej — lata sporów między spadkobiercami dziekana.

3. 1782

   19 czerwca w Żytomierzu wieś kupuje Michał Trzeciak. Od 1785 roku jest kasztelanem owruckim; pochowany u dominikanów w Chodorkowie.

4. 1790–1793

   Pięciu synów Trzeciaka dzieli majątek na części. W 1794 roku część Karola za dług przekazano Protasowiczom, w 1795 część Leona — misji żytomierskiej.

5. 1796

   Ostatni ślad w zespole — wiersz rejestru z 29 sierpnia: tradycja Yaropovychów i Karchmysk na rzecz Hulewiczów. Dalej historia wsi toczy się w innych zespołach.

Dwór: pozew położony na stole

Nyshporka

Opisu dworu sprzed 1793 roku nie ma w żadnej księdze. Jest za to formuła, którą woźny musiał wykonać dosłownie: pozew trzeba było położyć w mieszkalnym pomieszczeniu dworu. I w Yaropovychach pisze: „we dworze tamtejszym, w izbie, na stole”.

Jak odczytała maszyna

Homn Subett od nicrd do dobr Mzi zaropowii / yłam ten Pozaw ue ducrze tanscygszym w gebie nia

Jak napisano naprawdę

…do Dobr Wsi Jaropowiec y tam ten Pozew we Dworze tamejszym w Izbie na stole położył…

Po polsku

…do dóbr wsi Yaropovychi, i tam ten pozew we dworze tamtejszym, w izbie, na stole położył…

ЦДІАК 2-1-45 · skan 461, lewa strona · 29 marca 1751

Tę samą formułę Nyshporka znalazła w księgach z niemal czterech dziesięcioleci — od 1751 do 1789 roku. A więc dwór mieszkalny z izbą stał w Yaropovychach co najmniej od 1751 roku — 42 lata przed pierwszym opisem dworu.

Jak odczytała maszyna

Dwortyko miesszatny Sziedzica, Saymi, i ognodWtoski wyłąregiony, iaziedzicowi do

Jak napisano naprawdę

Dwór tylko mieszkalny Dziedzica, Staynię, i Ogród Włoski wyłączywszy, i Dziedzicowi do mieszkania zostawiwszy

Po polsku

…wyłączywszy tylko dwór mieszkalny dziedzica, stajnię i ogród włoski i pozostawiwszy je dziedzicowi do mieszkania…

ЦДІАК 2-1-171 · skan 305, lewa strona · październik 1794

Ogród włoski, browar i stajnia wspominane są już w latach 1782–1783. W 1794 roku, gdy część majątku przekazano wierzycielom, dwór, stajnię i ogród pozostawiono dziedzicowi, „żeby miał gdzie mieszkać”.

Cerkiew na Górze Srokowej

Nyshporka

Pierwsza wzmianka jest niedobra: w 1752 roku złodziej wyłamał nożem drzwi cerkwi i ukradł z ikony Bogurodzicy cztery sznury korali.

W 1776 roku dziedzic dał parochowi erekcję i cerkiew zaczęto stawiać na Górze Srokowej: „w miejscu odludnym, dzikim, dalekim od wsi”. Gromada przygotowała już drewno na stare miejsce we wsi, a nawet najęła majstra za dwieście złotych, by przenieść cerkiew z powrotem.

Jak odczytała maszyna

ne doprseworenia na Gorę Siowtwwa, y tumie tuilowanie erkwi Iwmese

Jak napisano naprawdę

…na Gorę Srokową, y tamże budowanie Cerkwi…

Po polsku

…[drewno przywiezione na miejsce starej cerkwi kazał] przewieźć na Górę Srokową i tam budować cerkiew…

ЦДІАК 2-1-109 · skan 161, prawa strona · 13 lutego 1784

W 1785 roku na sądzie zjazdowym w Yaropovychach spór zamknięto. Konsystorz uznał miejsce na górze za nieodpowiednie „z powodu oddalenia, niedostępności i niewygody dla parafian”, a paroch przyjął nową erekcję.

Ludzie wsi z imienia

Nyshporka

1 grudnia 1790 roku majątek dzielono między synów i każdą część opisano imiennie: 132 gospodarstwa poddanych i 66 szlachciców — z bydłem, pańszczyzną, daniną i czynszem.

Inwentarz z 1794 roku dodaje rzemiosła: kowal, tkacze, stolarz, gumienny. Karczmę trzyma Moszko Gerszonowicz. A przy ogrodzie służy osobny ogrodnik — „Hrycko Ogrodnik, wolny do utrzymywania Ogrodu”, zwolniony z powinności, by doglądać ogrodu. Na liście z 1790 roku figuruje pod nr 25.

ЦДІАК 2-1-171 · skan 304, lewa strona · październik 1794 · «Poddani» — poddani z imienia

Ile pracy

146

ksiąg odczytano

111 824

stron

676

wzmianek o wsi zebrano

170

fragmentów rękopisu w raporcie