Nyshporka 0.37 — beta: kilka rodów w jednej Pracowni, nowy wygląd, szybsze wyszukiwanie

To największe wydanie Nyshporki. Jest dla tych, którzy badają nie tylko własny ród: dla genealogów, którzy prowadzą zlecenia, i dla tych, którzy szukają krewnych, przyjaciół czy sąsiadów ze wsi. Przerobiliśmy wygląd aplikacji i przyspieszyliśmy wyszukiwanie. A od tego wydania Nyshporka jest w becie.

Dlaczego beta

Od 0.37 Nyshporka jest w becie. Dla ciebie oznacza to tyle:

• Wygląd i sposób pracy nie będą się już zmieniać gruntownie.
• Nowe możliwości gromadzą się i wychodzą razem w dużych wydaniach, a nie co kilka dni, jak dotąd.
• Poprawki błędów wychodzą od razu, jako osobne drobne aktualizacje.
• Twoje dane (odczytane teksty, kanon, rejestr spraw) przechodzą z wersji na wersję poleceniem aktualizacji, bez ręcznej pracy.

Kilka rodów w jednej Pracowni

Dotąd jedna przestrzeń Nyshporki oznaczała jeden ród. Kto brał zlecenie albo szukał rodu żony, musiał albo mieszać wszystko w jednym miejscu, albo trzymać dwie kopie odczytanych tekstów.

Teraz są Pracownia i projekty. Pracownia to wspólny materiał: skany, odczytane teksty, rejestr spraw, modele. Projekt to ród albo zlecenie: własny kanon, własne hipotezy, własne raporty. Sprawa odczytana raz jest przeszukiwana z dowolnego projektu, czytać jej drugi raz nie trzeba.

Co to daje w praktyce:

• „Przeszukano” — osobno dla każdego rodu. Biblioteka spraw pokazuje, których odczytanych spraw ten ród jeszcze nie przeszukał. Sprawa przeszukana dla Iwanenków dla Petrenków pozostaje nieprzeszukana.
• „Już w kanonie innego rodu”. Jeśli wiersz, który znalazłeś, został już wycięty jako dowód w innym projekcie, wyszukiwanie ci o tym powie i pozwoli tam przejść.
• Dla kogo czytamy. Przy czytaniu sprawy można wskazać projekt zleceniodawcy. Chmura liczy koszty według projektów, więc widać, ile kosztowało każde zlecenie.
• Sprawy prywatne. Sprawę zleceniodawcy można oznaczyć „nigdzie poza tę maszynę”. Wtedy Nyshporka nie odda jej do Supriahy bez twojej osobnej decyzji, a na otwartej stronie rodu nie będzie ani jej sygnatury, ani wycinków z niej. Projekt-zlecenie oznacza tak nowe sprawy sam.
• Dwie karty przeglądarki — dwa rody. Aplikacja jest jedna na całą Pracownię, a każda karta przeglądarki może pracować z własnym projektem.

Nowy projekt zakłada się przyciskiem „Nowy projekt” w trzech krokach: ród albo zlecenie, nazwa i nazwisko, kolor i znak.

Ważne: po aktualizacji przenieś ród do projektu. Jeśli instalowałeś Nyshporkę wcześniej, twój ród leży po prostu w przestrzeni. Przeniesienie to obowiązkowy krok przejścia na 0.37, nawet jeśli masz jeden ród. Stara przestrzeń jeszcze działa, żebyś przenosił wtedy, kiedy ci wygodnie, ale Nyshporka 0.37 i kolejne wydania są zbudowane wokół projektów.

Przeniesienie zajmuje kilka minut. Nyshporka najpierw pokazuje plan i tworzy archiwum, a wszystko można cofnąć jednym poleceniem. Jak się przygotować, co zobaczysz na ekranie, co zrobić potem i jak cofnąć: Jak przenieść ród do projektu — instrukcja krok po kroku.

Dla tych, którzy instalują po raz pierwszy

Świeża Nyshporka nie otwiera się już pustym przeglądem. Prowadzi przez powitanie w kilku krokach:

1. Język aplikacji.
2. Wygląd: jasny, ciemny albo jak w systemie.
3. Asystent (Claude lub Codex) i jak go podłączyć.
4. Pierwszy projekt: nazwa, nazwisko rodu, jak jeszcze je zapisywano.
5. Ród: wsie z innymi nazwami i powiat, lata poszukiwań, archiwa z fondami.
6. Skąd wziąć sprawy: własne skany, katalogi archiwów, odczytane z Supriahy albo przykład do wypróbowania.

Każdy krok oprócz języka i wyglądu można pominąć i uzupełnić później. Wsie, lata i archiwa można teraz poprawiać także w „Profilu rodu” zwykłym formularzem. Przegląd nowego rodu pokazuje plan w tej samej kolejności: ród, sprawy, odczyt, wyszukiwanie. Powitanie można przejść jeszcze raz w Ustawieniach.

Przed wydaniem przeszliśmy Nyshporkę oczami osoby, która zainstalowała ją po raz pierwszy, i usunęliśmy miejsca, w których taka osoba utykała:

• Silniki i modele instaluje się z konsoli. W sprawdzeniu maszyny są przyciski „Zainstaluj silniki” i „Pobierz modele”, a postęp widać w tym samym wierszu. Terminal nie jest już do tego potrzebny.
• Katalogi mówią, że sprawa jest już odczytana w Supriasze. Nad wynikami pojawia się pasek „odczytanych już spraw: N” z przejściem do „Weź”. Wzięta sprawa od razu stoi w Bibliotece spraw, nawet jeśli klatek na maszynie jeszcze nie ma.
• Pierwszy dowód do kanonu — bez asystenta. W oknie „Dowód do kanonu” można nie wskazywać karty: wtedy zakłada się nową osobę.

Nowy wygląd

Aplikację przerobiono od menu po ikony.

• Menu boczne zamiast dwóch rzędów kart. U góry twój ród (przegląd, kanon, hipotezy, przegląd kandydatów, badania, historia, strona rodziny), niżej to, co wspólne w Pracowni (materiały, odczyt, wyszukiwanie, Supriaha).
• Przegląd rodu od razu pokazuje, co jest w kanonie, ile hipotez czeka na twoją decyzję i ile odczytanych spraw ród jeszcze nie przeszukał.
• Biblioteka spraw. Przekrój „odczytane, nieprzeszukane” jednym kliknięciem. W wierszu jest jedna czynność, zależnie od stanu sprawy: „Czytaj”, „Szukaj rodu” albo „Karty”.
• Kanon i hipotezy — w całości. Kanon pokazuje wszystkie karty, a nie pierwsze dwieście: w grupach według rodzaju, z kafelkami „z dowodami”, „bez dowodów”, „prywatne” i wyszukiwaniem po imionach i wariantach zapisu. Hipotezy są pogrupowane według stanu i też można je przeszukiwać.
• „Oddaj” do Supriahy — w grupach według archiwum. Kafelki-filtry z liczbami, wyszukiwanie i przekrój „tylko to, czego jeszcze nie ma w Supriasze”. Nic nie zaznacza się samo: co oddać, decydujesz ty. Oddawanie idzie jako zadanie, więc widać, ile spraw już oddano, i można je zatrzymać.
• Odczyt — cztery kroki: sprawa, jak czytać, sprawdzenie, uruchomienie. Chmura stoi obok uruchomienia i najpierw widzisz kosztorys. Karta graficzna jest wynajmowana dopiero po twoim „tak”.
• Ikony to rzeczy badacza: plik spraw, szuflada katalogowa, gęsie pióro, lupa, lakowa pieczęć, drzewo rodu. Nagłówki złożono krojem Literata, który został zrobiony do czytania z ekranu.
• Malowane miniatury. Każdy ekran ma swój obrazek, malowany akwarelą i gwaszem na papierze: balon w Chmurze, sito w przeglądzie kandydatów, chata na stronie rodziny, lampa tam, gdzie na razie pusto.
• Postęp widać na pasku. Ile stron sprawy odczytano, ile klatek przeszła chmura. Jeśli chmura zawiodła, słowami napisano, co się stało i kiedy.
• Ludzkim językiem. Sprawa jest podpisana sygnaturą i tytułem, a nie ścieżką do folderu. Daty wszędzie w formacie dd.mm.rrrr. Historia pokazuje, co się zmieniło („ewidencja kart, dowody”), a nie oznaczenia techniczne.

Chmura ma teraz własny ekran. Widać na nim, ile wydano, co jest czytane teraz i co można odebrać. Tam też jest przycisk „Zatrzymaj najem”.

Na telefonie menu wysuwa się z boku, a tabele zamieniają się w karty. Stan odczytu czy hipotezy można obejrzeć, nie podchodząc do komputera.

Aplikacja nie każe czekać

• Wolne zestawienia otwierają się od razu z poprzedniej odpowiedzi z oznaczeniem „Odświeżam…”, a świeże dane dociągają się same.
• Kanon rodu na 900 kart otwiera się w ułamku sekundy, a nie w 10–25 s.
• „Oddaj” do Supriahy otwiera się w 2–3 s, a przy ponownym otwarciu — w ułamku sekundy. Dawniej na dużej Pracowni trwało to ponad minutę.
• Zestawienie odczytanych tekstów po nowym przebiegu buduje się dwa razy szybciej. Dzięki temu szybciej otwierają się Przebiegi, przeglądarka, „Oddaj” i wyszukiwanie.
• Po każdej czynności aplikacja mówi, co się stało: „Zapisano”, „Przywrócono”, „Brak zmian”. Jeśli czynność się nie udała, przyczynę napisano słowami, a nie kodem błędu.

Aktualizacja jednym kliknięciem

Dotąd o nowym wydaniu dowiadywałeś się z grupy albo z listu, a aktualizowałeś poleceniem. Teraz o nowościach powie sama Nyshporka.

• Dzwonek w nagłówku zapala się, gdy wyszła nowa wersja, gdy pojawiły się modele odczytu, których nie ma jeszcze na twoim komputerze, i gdy na koncie Supriahy czeka na ciebie powiadomienie.
• Ekran „Aktualizacje” (menu „Serwis”) pokazuje, jaka wersja jest zainstalowana, jaka wyszła i co w niej nowego. Każde wydanie opisano krótko, a „Więcej na portalu” prowadzi na stronę taką jak ta. Nowy model odczytu można pobrać tutaj, jednym przyciskiem.
• „Aktualizuj teraz”. Nyshporka pokazuje, co dokładnie zainstaluje, a po twoim „tak” zamyka się, aktualizuje i otwiera ponownie. Podczas aktualizacji strona pokazuje kroki. Jeśli coś się nie uda, Nyshporka otworzy się z poprzednią wersją i pokaże, co poszło nie tak. Przycisk działa, jeśli Nyshporkę zainstalowano instalatorem. Jeśli instalowałeś ją inaczej, ekran poda polecenie aktualizacji.

Bez twojego pozwolenia Nyshporka z nikim się nie łączy, z dzwonkiem też tak jest. Samo sprawdzanie jest wyłączone: Nyshporka sprawdza, czy jest coś nowego, tylko wtedy, gdy klikniesz „Sprawdź teraz”. Jeśli chcesz, żeby sprawdzała sama, włącz jedno albo oba pola w Ustawienia → Sieć:

• nowe wersje — raz na dobę, dopóki Nyshporka jest otwarta;
• powiadomienia Supriahy — raz na godzinę, twoim kluczem Supriahy.

Opinia prosto z Nyshporki

Znalazłeś błąd albo masz pomysł — napisz do nas prosto z aplikacji. Przycisk „Opinia” jest w menu Supriahy w nagłówku i w Ustawieniach. Można też powiedzieć asystentowi: „wyślij opinię twórcom: …”.

• Błąd, pomysł albo pytanie. Napisz własnymi słowami, co się stało albo co proponujesz.
• Zrzuty ekranu i dzienniki. Do pięciu plików: obrazy (PNG, JPEG, WebP) i dzienniki tekstowe (.txt, .log, .json). Plik można wybrać, przeciągnąć do okna, wkleić zrzut ze schowka albo zrobić go przyciskiem „Zrzut ekranu”.
• Najpierw podgląd. Przed wysłaniem Nyshporka pokazuje dokładnie to, co pójdzie: twój tekst, zrzuty, początek i koniec każdego dziennika oraz krótką informację o maszynie (wersja Nyshporki, system, sposób instalacji). Informację można zdjąć jednym znaczkiem.
• Nic zbędnego o tobie. Ścieżki z twoim imieniem i nazwami folderów Nyshporka zastępuje etykietami jeszcze na twoim komputerze, a adresy e-mail i klucze wycina z dzienników. Zrzuty są zmniejszane i znikają z nich dane techniczne pliku, w tym współrzędne.
• Odpowiedź przychodzi do dzwonka. Opinię można wysłać, gdy jesteś zalogowany w Supriasze. Odpowiedź pojawi się w dzwonku Nyshporki i na stronie „Moje opinie” na koncie.

Asystent wysyła opinię tak samo, przez podgląd: najpierw pokazuje ci, co pójdzie, i wysyła dopiero za twoją zgodą.

Szybsze wyszukiwanie

W jednej sprawie — we wszystkich, od razu po aktualizacji. Wyszukiwanie nazwiska jest dwa razy szybsze, a znalezione to samo. Sprawa na 1053 strony jest przeszukiwana w 6,5–7 s zamiast 15–19 s. Wyszukiwanie według wzorca (text grep) też jest dwa razy szybsze.

W dużych zbiorach odczytanych tekstów czas wyszukiwania rósł wraz z korpusem. Na trzech milionach stron nazwisko rodu było szukane około 17 minut. Dla takich ilości pojawił się szybki indeks: w kilka sekund znajduje wiersze, w których może stać nazwisko, i ocenia tylko je.

Ważne: szybki indeks nie instaluje się razem z aktualizacją. Bez niego wyszukiwanie w dużych zbiorach odczytanych tekstów idzie jak w 0.36: te same znaleziska, ten sam czas. Liczby w tabelach poniżej dotyczą wyłącznie pracy z indeksem.

Żeby go zainstalować, powiedz swojemu asystentowi: „zainstaluj szybki indeks wyszukiwania”. Doda potrzebny pakiet i raz zbuduje indeks (nysh text index --fast). Dalej indeks nadąża za nowymi odczytami sam.

Zanim zainstalujesz, sprawdź miejsce na dysku. Indeks jest duży: 7–9 GB na każdy milion odczytanych stron. Leży obok odczytanych tekstów, na tym samym dysku, i dodaje się do miejsca, które odczytane teksty już zajmują.

Odczytano	Miejsce na indeks	Pierwsze budowanie
411 tys. stron	2,8 GB	19 min
3,4 mln stron	30 GB	godziny

Jeśli twoje odczytane teksty to mniej niż 200 tys. stron, indeks nie jest potrzebny: przy takiej ilości się nie włącza, bo zwykłe wyszukiwanie i tak jest szybkie. Indeks można w każdej chwili usunąć, a wyszukiwanie pójdzie zwykłą drogą.

Sprawdziliśmy, czy indeks nie gubi prawdziwych wzmianek. Wzięliśmy 115 wzmianek o rodzie, sprawdzonych okiem w księgach metrykalnych DAWiO f.904 op.24. Stare wyszukiwanie znalazło 111 z nich, nowe — 110. Różnica to jeden skan: tam stare wyszukiwanie „znajdowało” przypadkowe słowo, a nie nazwisko. Stron, które trzeba obejrzeć okiem, zostało 1848 zamiast 4353.

Zainstalowany indeks włącza się sam, gdy wyszukiwanie obejmuje 200 tys. stron lub więcej.

Jeśli wyszukiwanie niczego nie znalazło, to „nic” jest sprawdzane pełnym wyszukiwaniem bez indeksu. Więc „nie ma” znaczy „nie ma”, a nie „indeks przeoczył”.

Dwa słowa obok siebie

Często szuka się nie jednego słowa, lecz pary: imię z nazwiskiem, nazwisko z wsią, imię z imieniem ojca. Teraz tak można:

nysh text near "Ковальський" "Іван" --case <справа>
nysh text near "Ковальський" "Городківка" --window 3
nysh text near "Іосиф" "Кирил" --follow

Nyshporka znajduje miejsca pierwszego słowa i szuka drugiego tylko obok, w tym samym lub sąsiednim wierszu. Oba słowa są szukane we wszystkich zapisach: imię razem z jego dawnymi formami, nazwisko tak, jak zapisano w profilu rodu. Z --follow drugie słowo musi stać zaraz za pierwszym, jak imię i imię ojca. W sprawie na 1093 strony zostało tak 6 par zamiast 78 i wszystkie sześć jest prawdziwych.

Mniej kart do przeglądu

Przeglądarka kandydatów (nysh text sheet) sama rozkłada teraz znaleziska:

• do twojego werdyktu — to, na co trzeba spojrzeć;
• słabe — drugi model odczytał w tym samym wierszu co innego;
• już znane — karta jest już w kanonie lub w ewidencji albo to podpis księdza pod wpisem;
• zamknięte: to nie nazwisko — samo imię na liście, nazwa wsi albo puste miejsce.

Po kształcie słowa Nyshporka niczego nie zamyka. To, co znane i zamknięte, leży zwinięte, razem z przyczyną, więc zawsze można je rozwinąć. W sprawie z podpisami proboszcza rodu (638 znalezisk) do werdyktu zostało 9 kart z 60.

W „Przeglądzie kandydatów” w konsoli pod każdym znaleziskiem są teraz trzy przyciski oprócz „Nasz”: „Inne nazwisko”, „To nie nazwisko” i „Nieczytelne” (klawisz X to „to nie nazwisko”). Werdykt idzie do ewidencji i następnym razem to znalezisko nie pojawi się już do przeglądu.

Historia zmian

Nyshporka sama prowadzi teraz historię twojej przestrzeni. Każda sprawdzona poprawka kanonu, ewidencji kart czy werdyktów jest zapisywana. Ekran „Historia” pokazuje, co zmieniło się w karcie osoby, pole po polu, a przycisk „Przywróć” cofa kartę do dowolnej wcześniejszej wersji.

Historia leży tylko na twoim komputerze i nigdzie nie jest wysyłana. Kto sam prowadzi git, może ją wyłączyć: nysh history auto off.

Licencje

Kod Nyshporki, jak dotąd, jest otwarty na licencji AGPL-3.0. Zmieniły się warunki dla modeli odczytu i dla nowych tekstów w Supriasze.

• Modele odczytu wydane przed 0.37 zostają na CC BY-SA 4.0 na zawsze: Pysar do v28 włącznie, Diak, Diak-Litopysets do v10, Skryba i Skryba PP. Można ich nadal używać dowolnie, także komercyjnie.
• Nowe modele (nowe wersje Pysara, Diaka-Litopysetsa, Skryby PP, a także Logofet, Regent i Pysar XVIII) wychodzą na CC BY-NC-SA 4.0 z dodatkowym zezwoleniem. Genealog, który sam prowadzi płatne badania, także na zlecenie klientów, może ich używać swobodnie. Pisemne zezwolenie jest potrzebne, żeby wbudować modele w cudzy produkt, usługę czy program dla innych. Licencja komercyjna — [email protected].
• Teksty w Supriasze. Nowe wkłady domyślnie idą na CC BY-NC-SA 4.0 zamiast CC0. Jeśli licencji nie wybierałeś, profil przejdzie na nową sam. Chcesz zostać przy CC0 — nysh share setup --license CC0-1.0. To, co już oddano, zostaje na tej licencji, z którą zostało oddane.
• Masowe pobieranie tekstów Supriahy do celów komercyjnych jest zabronione — skryptami, botami czy przez API, ponad potrzeby własnych badań.

Pełne warunki: licencja modeli i sekcja „Licencje” na stronie o Nyshporce.

Naprawiono

• Czytanie w chmurze, które na zawsze zostawało „czyta”. Na jednej przestrzeni nagromadziło się tak ponad cztery tysiące „żywych” odczytów, które dawno się zakończyły. Teraz Nyshporka sprawdza każdy i zamyka zakończone.
• Nic na dysku C:. Zapisy najmu w chmurze trafiają do folderu danych, który wybrałeś w instalatorze.
• Wycinek wiersza (nysh text crop) i przeglądarka na 60 kart nie stoją już minutami: teraz to minuta zamiast ponad dziesięciu.
• Przyciski, które nic nie robiły. Przeszliśmy wszystkie ekrany i naprawiliśmy te, które milczały albo robiły coś innego, od „Odśwież” do formularza werdyktu.
• Antywirus nie nazywa już instalatora trojanem. Instalator instaluje potrzebne narzędzie ze sprawdzonego archiwum, a nie poleceniem z internetu, przez które Microsoft Defender błędnie oznaczał go jako szkodliwy.
• Katalogi ARCHIUM w świeżej instalacji. Kto instalował Nyshporkę po 3 października, dostawał błąd przy wyszukiwaniu i opisach ARCHIUM: zaktualizowała się biblioteka, na której się opierały. Teraz wszystko działa.
• Strona rodziny buduje się zaraz po instalacji. Dotąd brakowało dla niej części, której instalator nie instalował. Teraz instaluje się razem z sekcją „Badania”, w tym w Dockerze.
• Szybki indeks wyszukiwania nie znika po aktualizacji. Jeśli go zainstalowałeś, aktualizacja go zachowa.
• Folder ze skanami dodany w Ustawieniach ginął. Nyshporka mówiła „✓”, a Biblioteka spraw zostawała pusta. Teraz folder zapisuje się tam, gdzie trzeba, a ten, który zginął wcześniej, Nyshporka sama znajduje i przenosi.
• Wyszukiwanie w odczytanych tekstach padało w instalacji „Podstawa”, gdy tylko pojawiał się pierwszy odczyt. Naprawiono.
• CDIAK na ARCHIUM zwracał błąd 403 zamiast sprawy. Teraz sprawa się otwiera, a księgę, której na stronie już nie ma, Nyshporka zapamiętuje i nie proponuje pobrać po raz drugi.
• Instalator na laptopach z procesorem ARM padał przy budowaniu biblioteki szyfrowania. Teraz instaluje Pythona, dla którego ta biblioteka jest już zbudowana.
• Po przeniesieniu rodu do projektu nie ma już ostrzeżenia o „nieśledzonych plikach”.

Jak zaktualizować

1. Zaktualizuj: nysh update albo nowy nyshporka-setup.exe na starą wersję. Kolejne wydania można instalować już przyciskiem „Aktualizuj teraz”.
2. Powiedz swojemu asystentowi (Claude lub Codex): „przejdź na nową wersję”. Wykona nysh migrate i dowie się, co się zmieniło.
3. Przenieś ród do projektu: asystentem albo przyciskiem „Przenieś…” na przeglądzie rodu — instrukcja krok po kroku. To obowiązkowe dla wszystkich, którzy instalowali Nyshporkę wcześniej.

Jeśli szukasz w dużych zbiorach odczytanych tekstów (od 200 tys. stron), po aktualizacji zainstaluj szybki indeks — jak, napisano w sekcji „Szybsze wyszukiwanie”. Sam się nie instaluje.

Po aktualizacji wejdź w ankietę na koncie Supriahy (pojawi się dwa tygodnie po wydaniu): co pojawiło się na czas, a co przeszkadza. Następne duże wydanie będziemy składać z twoich odpowiedzi.