Jak pracować

Nyshporka jest zainstalowana, asystent podłączony (jeśli nie). Dalej rozmawiasz z asystentem zwykłym językiem, a znaleziska oglądasz samodzielnie.

To samo na wideo

Od szóstej lekcji seria wideo pokazuje pracę na żywo: pierwsze badanie, wyszukiwanie i sprawdzanie znalezisk na skanie, dowody z wycinkami i stronę rodziny. Lekcje są po ukraińsku, z napisami, które YouTube przetłumaczy na Twój język.

O co można poprosić

Kilka przykładów — formułuj, jak chcesz:

• „Co jest o wsi Lypovenke? Gdzie są jej metryki i co warto zamówić w archiwum?”
• „Oto folder D:\скани\ДАКО 13-1-1, załóż go jako jednostkę. To księga metrykalna, 1850–1855.”
• „Odczytaj tę jednostkę.” (Księga z 300 kartami bez karty graficznej to noc; komputer nie może zasnąć.)
• „Znajdź tu Kowalskich i pokaż wiersze na skanie.”
• „Zapisz, że przejrzałem karty 12–40: naszego tam nie ma.”
• „Zrób tabelę wszystkich ślubów w tej księdze z lat 20. XIX wieku.”
• „Nic się nie znalazło — gdzie kopać dalej?”

Asystent sam zna kolejność pracy: ma do tego skille — gotowe schematy, jak odczytać jednostkę, jak szukać nazwiska, gdzie kopać, jak zapisać przejrzane.

Skany przynosisz samodzielnie

Nyshporka nie pobiera jednostek z FamilySearch ani z archiwalnych serwisów, do których trzeba logować się własnym kontem. Zapisujesz strony z przeglądarki archiwum na dysk, tak samo jak bez niej. Wymagania wobec folderu są proste i ścisłe:

zasada	dlaczego
jeden folder = jedna jednostka	sygnatura, ewidencja i znaleziska są przypisane do folderu
obrazy leżą bezpośrednio w folderze	odczyt nie wchodzi do podfolderów
jpg, png, tif, webp	inne formaty nie liczą się jako skany
PDF można wrzucić jak jest	strony same rozłożą się na skany przed odczytem

Folder może leżeć gdziekolwiek — dysk zewnętrzny, pulpit, sieć. Pliki nigdzie nie są przenoszone; asystent zapyta o zgodę na wzięcie folderu do ewidencji. W aplikacji robi się to w oknie 📥 Нові теки (Nowe foldery) → «Описати» (Opisz): dla folderu spoza badań pojawi się tam pole «Показувати цю теку в переліках там, де вона лежить» (Pokazuj ten folder na listach tam, gdzie leży).

Jak sprawdzić znalezisko

Asystent pokazuje kandydatów, a decydujesz Ty. Służy do tego aplikacja w przeglądarce — skrót „Nyshporka” na pulpicie lub nysh serve, adres 127.0.0.1:8788.

• 📄 Гортач (Przeglądarka skanów) — skan i odczytany tekst obok siebie. Kliknij wiersz — zobaczysz wycinek z karty, z którego go odczytano.
• 🔎 Пошук (Wyszukiwanie) — wszyscy kandydaci z trafieniem, z wycinkiem każdego. Szuka to samo polecenie, którego używa asystent, a pod wynikami napisano, gdzie i czym szukano.
• 👁 Облік (Ewidencja) — co już przejrzano wzrokiem, nawet puste karty.

Jeśli asystent mówi „znaleziono” — proś o wycinek. Jeśli „nie ma” — pytaj, ile kart sprawdzono.

Trzy zasady

• „Nie ma” bez liczby to nie odpowiedź. Poprawnie brzmi to tak: „przeszukano 180 kart z 300, w odczytanym tekście brak trafień”. Fałszywe „nie ma” zamyka kierunek poszukiwań na zawsze.
• Maszyna znajduje, decydujesz Ty. Odczytany tekst ma błędy — w kursywie z XVIII–XIX w. co trzecia–czwarta litera. Szuka się w nim, a znaleziska ogląda na skanie. Nie odrzucaj kandydata dlatego, że rdzeń słowa nie jest podobny: model przekręca właśnie środek nazwiska.
• Liczby porównuj ze skanem. Lata, wiek, numery aktów maszyna myli częściej niż słowa, a wygląda to równie pewnie.

Okna aplikacji

Każde okno odpowiada na jedno pytanie, a „nie ma” w każdym oznacza coś innego.

okno	pytanie
🐾 Огляд (Przegląd)	gdzie jestem: co już mam, co odczytano, czego nie doczytano, sprawdzenie komputera
🔎 Пошук (Wyszukiwanie)	gdzie w odczytanym tekście jest moje nazwisko, wieś czy dowolne słowo — w całej bibliotece, zespole czy jednostce
🎯 Рід (Ród)	czyjego nazwiska szukamy i w jakich zapisach — to jedyne, co wskazujesz Ty
📥 Нові теки (Nowe foldery)	co na dysku nie stało się jeszcze jednostką: opisać sygnaturą albo odłożyć jako „nie jednostkę”
🗺 Газетир (Gazetteer)	gdzie są dokumenty mojej wsi
🔎 Каталоги (Katalogi)	co jest w archiwalnych informatorach i na stronach archiwów; katalog strony zbiera się przyciskiem
🏛 Описи фондів (Inwentarze zespołów)	co w ogóle istnieje w archiwum, nawet niezdigitalizowane
📚 Бібліотека (Biblioteka)	co mam na dysku
🖋 Читання · 📜 Прогони (Odczyt · Przebiegi)	odczytać jednostkę · czym i w jakim stopniu odczytano, co zostało do doczytania
📄 Гортач · 🔍 Розбір · 👁 Облік (Przeglądarka · Analiza · Ewidencja)	odczytany tekst obok skanu · kandydaci z wycinkami · co już widziałem na własne oczy

Szczegółowy przewodnik po oknach — „Mapa ekranów”.

Spróbuj bez własnych skanów

W aplikacji: 🐾 Огляд (Przegląd) → «Перевірити цю машину» (Sprawdź ten komputer) → «Розгорнути зразок» (Rozpakuj próbkę) (albo nysh sample). To trzy już odczytane karty jednostki ДАХмО 315-1-159 (1821–1822): widać na nich przeglądarkę skanów, wycinki i wyszukiwanie, zanim przyniesiesz własne skany.

Co jeszcze potrafi Nyshporka

• Gazetteer i informatory od razu po instalacji: zbiorczy katalog ЦДІАК (4566 miejscowości), katalog ДАХмО, indeks mikrofilmów FamilySearch dla Mołdawii, cerkwie z około 1772 roku.
• Katalogi stron archiwalnych — ARCHIUM, „Babi Jar”, Wikimedia Commons, Duck Inspector, ridni.org, „Chtyvo”, Internet Archive.
• Opracowanie aktów w tabeli — daty, imiona, role, stan, wiek — i eksport do Excela. Opracowuje sam asystent, czyli w ramach Twojej subskrypcji.
• Douczanie modelu na własnym piśmie — więcej.
• Odczyt dużej jednostki na wynajętym komputerze w godzinę zamiast tygodnia — więcej.

Pełny techniczny wykaz z poleceniami — przewodnik po możliwościach.

Aktualizacje

Nyshporka sama nie łączy się z siecią i nie przypomina o nowych wersjach. Co jakiś czas poproś asystenta o sprawdzenie albo wykonaj nysh update --check.