Częste pytania¶

Skany i miejsce na dysku¶

Trzeba pobrać wszystkie skany na komputer?¶

Tak. Aby odczytać kartę, model tnie ją na wiersze i przechodzi przez każdy — to dziesiątki odwołań do pliku na jedną stronę, „w locie” ze strony archiwum tak się nie czyta.

Jeśli potem usunę skany — informacje się skasują?¶

Nie wszystkie. Zostają odczytany tekst, ewidencja przejrzanego, znaleziska i notatki: są w folderze roboczym Nyshporki, a nie w folderze ze skanami, i wyszukiwanie w tekście działa dalej. Znikają wycinki i możliwość obejrzenia kandydata na własne oczy czy ponownego odczytu jednostki innym modelem.

Dlatego zanim zwolnisz miejsce, doprowadź jednostkę do końca. Taniej — przenieść folder na dysk zewnętrzny i powiedzieć o tym asystentowi (nysh roots add "E:\скани"): jednostka nie zniknie z list.

Ile miejsca potrzeba?¶

Aplikacja z modelami odczytu — około 3 GB. Skany — tyle, ile ich jest (karta księgi metrykalnej waży 2–8 MB). Odczytany tekst — kilka MB na jednostkę.

Archiwum dało PDF, a nie osobne strony¶

Odczyt na razie przyjmuje tylko obrazy: jpg, png, tif, webp. PDF trzeba najpierw rozłożyć na strony zewnętrznym narzędziem. Wyjątek — drukowana książka z warstwą tekstową (na przykład z „Chtyva”): model nie jest jej potrzebny, tekst już jest.

Archiwa¶

Czy można pracować ze skanami z dowolnego archiwum?¶

Tak, od razu: kody wszystkich obwodowych i centralnych archiwów Ukrainy są już w informatorze, więc sygnatura ДАКО 13-1-1 jest przyjmowana bez ustawień. Różnica polega tylko na tym, czy Nyshporka potrafi sama chodzić po katalogu archiwum: gotowe katalogi są dla ДАХмО i ЦДІАК, a przeglądarki ARCHIUM innych archiwów dodaje się kilkoma wierszami ustawień — poproś asystenta.

Czy Nyshporka pobiera jednostki z FamilySearch?¶

Nie i nie będzie: wymaga to aktywnej sesji w przeglądarce, a masowe pobieranie narusza zasady serwisu. Zamiast tego jest indeks mikrofilmów: która wieś na których skanach którego mikrofilmu. Odpowiada on na pytanie „gdzie są metryki mojej wsi” bez pobierania, ale na razie obejmuje tylko Mołdawię.

Jeśli skany mikrofilmu masz już na dysku, można je wziąć do ewidencji jako jednostkę: nysh case <тека> --shifra "<архів фонд-опис-справа>" --dgs <номер групи зображень>. Numer trafi do paszportu jako źródło skanów.

Odczyt¶

Czy potrzebna jest karta graficzna?¶

Nie. Odczyt opiera się na procesorze: około 2 minut na stronę na zwykłym laptopie wobec ~20 sekund z kartą graficzną. Dużą jednostkę można odczytać na wynajętym komputerze.

Jak odczytać kilka jednostek po kolei i nie siedzieć obok?¶

Ustawić je w kolejce: nysh queue add <справи>, potem nysh queue run. Kolejka prowadzi jednostki jedną po drugiej; jeśli któraś nie może iść dalej (brakuje sygnatury, źródło nie oddaje skanów), czeka na Twoją decyzję, a kolejka bierze następną. nysh queue pokazuje, co jest na jakim etapie i ile zostało. Zatrzymać po bieżącej jednostce — nysh queue stop; po zatrzymaniu lub wyłączeniu komputera nysh queue run kontynuuje od tego samego miejsca.

Tekst wychodzi z błędami — to usterka?¶

Nie, to granica możliwości technologii na takim materiale. W kursywie z XVIII–XIX w. maszyna myli od jednej czwartej do jednej trzeciej liter: „Franciszka Lubkowskiego” staje się „Francisrha Lubhoustrio90”. Tekst jest potrzebny, żeby w nim szukać — wyszukiwanie jest przybliżone i znajduje przekręcone nazwisko — a znaleziska ogląda się na skanie.

Po co dwa modele do cyrylicy?¶

Diak czyta te same wiersze co Pysar, ale myli się inaczej: trzyma się bliżej samych kresek tam, gdzie Pysar podstawia prawdopodobne słowo. Razem znajdują więcej niż każdy z osobna.

Czy Nyshporka czyta księgi polskie, łacinę, XX wiek?¶

Modele wytrenowano na kursywie z XVIII–XIX w. z archiwów ukraińskich, mołdawskich i polskich. Alfabet łaciński (akta notarialne, księgi rzymskokatolickie) czyta Skryba. W piśmie, którego model nie widział, błędów jest więcej — u Skryby przy obcych charakterach pisma co piąta litera. Do wyszukania nazwiska zwykle to wystarcza, do dosłownego cytatu — nie, więc pierwszą jednostkę z nowego materiału warto sprawdzić wzrokiem. Douczyć model na własnym piśmie — można.

Asystent¶

Czy można bez asystenta?¶

Proste rzeczy — tak: w aplikacji w przeglądarce można przejrzeć informatory, odczytany tekst i znaleziska. Ale drogę od „gdzie szukać” do „oto Twój przodek” Nyshporka ma przechodzić razem z asystentem: wykonuje on dziesiątki kroków, które ręcznie zajęłyby dni.

Co robi asystent, a co Nyshporka?¶

Odczyt rękopisu i wyszukiwanie wykonuje Nyshporka na Twoim komputerze — to nic nie kosztuje, poza czasem. Asystent decyduje, co robić dalej, uruchamia kroki, przesiewa znalezione trafienia i objaśnia wynik. Oczami czyta tylko wycinki wybranych miejsc, a w całości — wyłącznie przy opracowaniu aktów w pola (daty, imiona, role): to około 84 tysięcy tokenów na skan, czyli na księgę z dwustu kart — miliony tokenów, a przejścia potrzebne są dwa. Cały łańcuch — „Jak to działa” (po ukraińsku).

Pieniądze i prywatność¶

Ile to kosztuje?¶

Nyshporka — nic, jest wolnym oprogramowaniem (AGPL-3.0). Płacisz tylko za asystenta (jego subskrypcję) i, jeśli zechcesz, za wynajem komputera do odczytu — koszt widać przed wynajmem.

Czy moje skany są gdzieś wysyłane?¶

Nie. Nie ma telemetrii, konto do pracy nie jest potrzebne. Skany, odczytany tekst i notatki leżą w folderze na Twoim dysku. Z siecią Nyshporka łączy się tylko wtedy, gdy o to poprosisz: wyszukiwanie w katalogach, pobieranie jednostki, instalacja modeli, aktualizacja. Pełna lista — polityka prywatności. Liczone są tylko pobrania wag modeli: który model i wersja, pierwsza instalacja czy aktualizacja, system; adres IP nie jest zapisywany.

Podzielić się odczytanym tekstem w serwisie Supriaha można tylko po zalogowaniu (nysh share login) i tylko za Twoją zgodą: przekazywany jest tekst odczytany przez maszynę i opis jednostki. Skany i notatki nigdy tam nie trafiają. Pytanie puli przed każdym odczytem i automatyczne przekazywanie odczytanego tekstu — oba tryby są domyślnie wyłączone, włączasz je Ty (nysh share setup).

Czy można przenieść badania na inny komputer?¶

Tak: folder roboczy to zwykły folder, można go skopiować w całości. Opis każdej jednostki leży w samym folderze jednostki, więc przenosi się razem z nim — także do kolegi.

Aktualizacja i usuwanie¶

Jak zaktualizować?¶

Poproś asystenta albo wykonaj nysh update --check — polecenie powie, czy jest nowsza wersja i jakim wierszem zaktualizować akurat na Twoim komputerze. Na Windows najprościej pobrać nowy instalator i uruchomić go na istniejącej instalacji: badania, modele i informatory zostają na miejscu. Sama Nyshporka o nowych wersjach nie przypomina: tak obiecuje polityka prywatności.

Jak odinstalować Nyshporkę?¶

nysh uninstall pokazuje, co zostanie usunięte, nysh uninstall --yes --all usuwa wszystko razem z modelami. Na Windows można też jak zwykły program — „Programy i funkcje”. Folder roboczy z Twoimi badaniami nigdy nie jest usuwany.

Gdy wyszukiwanie nic nie znalazło¶

Pusty wynik to najdroższa odpowiedź w genealogii, bo „nie ma” zamyka kierunek na długo. Zanim w to uwierzysz, zadaj sobie (albo asystentowi) cztery pytania:

Czy tekst jest czytelny? Obejrzyj jednostkę w przeglądarce skanów. Jeśli to jednolity szum — zero dotyczy jakości odczytu, a nie obecności nazwiska.
Ile kart naprawdę przeszukano? „Nie znalazło się w 180 kartach z 300” i „nie znalazło się” to różne odpowiedzi.
Czy wyszukiwanie znajduje to, co tu na pewno jest? Poszukaj nazwiska, które na skanie widać już na własne oczy. Nie znalazło się — problem jest w wyszukiwaniu.
Czy szukano we właściwych źródłach? Poproś asystenta o plan: które źródła przeszukano, ile każde przejrzało i co jest następne.

Asystent zna jeszcze dwie drogi obejścia: szukać rodu po imionach i patronimikach, które model przekręca mniej niż długie nazwisko, oraz samosprawdzenie — czy wyszukiwanie widzi te karty, na których nazwisko zostało już wypisane przez Ciebie.

Czego jeszcze nie ma¶

Uczciwie, bez przemilczeń:

Skany przynosisz samodzielnie — narzędzia do pobierania z FamilySearch nie ma i nie będzie.
Opracowanie aktów w pola wykonuje asystent na Twój koszt. Nyshporka przygotowuje kartę i sprawdza kompletność, ale sama aktów nie opracowuje: wbudowana płatna usługa wydawałaby Twoje pieniądze bez Twojej zgody.
Typ strony (metryka, okładka, indeks) określa człowiek albo asystent — sama Nyshporka tego nie rozpoznaje.
Wyblakłej karty może nie uratować nic — ani powiększenie, ani ponowny odczyt. Taką część jednostki skanuje się ponownie albo przyjmuje jako niekompletną.
Modele odczytu są dobre na materiale, na którym się uczyły; na innym zły tekst wygląda równie pewnie jak dobry.
Inwentarze są nie dla wszystkich zespołów — tylko tam, gdzie inwentarz zamieszczono na stronach, które Nyshporka potrafi czytać.
Indeks mikrofilmów obejmuje tylko Mołdawię.

Techniczne szczegóły ograniczeń — w przewodniku po możliwościach.

Jeśli coś jest nie tak¶

co widzisz	co robić
„polecenia `nysh` nie znaleziono”	Zamknij i ponownie otwórz asystenta (Claude — całkowicie, przez ikonę przy zegarze) lub okno terminala
„System Windows ochronił ten komputer”	„Więcej informacji” → „Uruchom mimo to”. Sprawdzić plik można według `.sha256` w wydaniu
instalator zakończył się „kod 1”	Zobacz ostatnie wiersze wyniku: najczęściej przerwane pobieranie, brak miejsca albo antywirus. Więcej — instalacja
okno aplikacji jest puste	Puste okno zawsze pisze, czego brakuje. Najczęściej jednostki jeszcze nie założono albo katalogu nie zebrano — zapytaj asystenta
brakuje połowy okien	Części aplikacji można wyłączać: ⚙ → «Частини застосунку» (Części aplikacji). Zestaw `catalog` nie ma odczytu rękopisu